მთავარი
ჩვენს შესახებ
რჩეული
გალერეა
სტატიების RSS
 
საქართველოს რესპუბლიკა
2012-01-12
სანივთო, ანუ ქონებრივი უფლება-მოვალეობანი

რუბრიკას უძღვება "საქართველოს რესპუბლიკის" იურიდიული კონსულტანტი ირინე ღლონტი

- მოიპოვებს თუ არა პირი მიწის ნაკვეთზე ან სხვა უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლებას, თუ მას ეს საკუთრების უფლება არ შეუძენია, მაგრამ იგი შეტანილია საჯარო რეესტრში როგორც ამ ქონების მესაკუთრე.
- მოქმედი კანონის თანახმად, თუ პირი საჯარო რეესტრში შეტანილია მიწის ნაკვეთის ან სხვა უძრავი ქონების მესაკუთრედ ისე, რომ არ შეუძენია მათზე საკუთრების უფლება, იგი მოიპოვებს ამ უფლებას, თუ რეგისტრაცია არსებობდა თხუთმეტი წლის განმავლობაში და ამ ხნის მანძილზე პირი ფლობდა მათ, როგორც საკუთარს.
საყურადღებოა, რომ ნივთის მფლობელობა წყდება იმ შემთხვევაში, თუ მესაკუთრე მფლობელს წაუყენებს დასაბუთებულ პრეტენზიას.
მფლობელს, რომელიც სამართლებრივი საფუძვლით 10-წელზე მეტი ხნის განმავლობაში ფლობდა და იყენებდა ნივთს, აქვს ამ ნივთის უპირატესი შესყიდვის უფლება.
სამოქალაქო კოდექსი საკუთრებას ტრადიციულად განმარტავს, როგორც ნივთის მფლობელობის, სარგებლობისა და განკარგვის უფლებამოსილებათა ერთობლიობას. მესაკუთრეს შეუძლია კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა.
- სოფელში 17 წელია დაკავებული მაქვს მიწის ნაკვეთი, რომელიც როგორც მწერალთა კავშირის წევრს, მებაღეობის ამხანაგობამ სააგარაკოდ დანარჩენ თანამშრომლებთან ერთად გამომიყო. ჩემს ნაკვეთს გავუკეთე რკინის ღობე, დავდგი წყლის ბაკი, სხვა აუცილებელი სათავსოები და ამოვაშენებინე სარდაფი, მაგრამ ცუდი ეკონომიკური პირობების გამო მშენებლობა ვეღარ გავაგრძელე.
გთხოვთ, მაცნობოთ, როგორ მოვიქცე, რომ მიწის ნაკვეთი დავიკანონო, ვის მივმართო, რა საბუთები წარმოვადგინო.
- მიწის დაკანონების საკითხზე დაუყოვნებლივ უნდა მიმართოთ განცხადებით ქ. თბილისის საკრებულოსთან არსებულ ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებული მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების მუდმივმოქმედ კომისიას. განცხადებას დაურთეთ შემდეგი დოკუმენტები: პირადობის მოწმობის ასლი, მიწის ნაკვეთის საკადასტრო აზომვითი ნახაზი ქ.თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურიდან (საჯარო რეესტრიდან) ცნობა, რომ აღნიშნული მიწის ნაკვეთი არავისზე არ არის რეგისტრირებული, რისთვისაც თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურს უნდა წარუდგინოთ განცხადება და აღნიშნული ნაკვეთის სქემატური გეგმა, ცნობა იმის თაობაზე, თუ რომელ კატეგორიას განეკუთვნება თქვენს მიერ დაკავებული მიწის ნაკვეთი, თქვენს მიერ დაკავებული აეროგადაღების ფოტო.
სასურველია განცხადებასთან ერთად წარადგინოთ მეზობლების განცხადებები, რომლებიც სანოტარო წესით დაადასტურებენ, რომ თქვენ მართლაც 17 წელია აღნიშნული მიწის ნაკვეთი დაკავებული გაქვთ; ნაკვეთის ფოტოსურათი, სადაც უნდა ჩანდეს თქვენს მიერ აშენებული სახლი.
აღსანიშნავია, რომ კანონის თანახმად მესაკუთრეს ეკრძალება საკუთრების უფლების ბოროტად გამოყენება; კერძოდ ის, რომ მისი მოქმედებით ილახებოდეს მეზობლის ან მესამე პირთა ინტერესები, მესაკუთრის სამოქალაქო უფლება ყველა შემთხვევაში უნდა ხორციელდებოდეს მართლზომიერად.
- თუ შეიძლება, კონკრეტულად განგვიმარტოთ, რა მოქმედება ჩაითვლება მესაკუთრის უფლების ბოროტად გამოყენებად (იქნებ მაგალითიც მოგვიყვანოთ).
- კანონის თანახმად, მესაკუთრის მხრიდან უფლების ბოროტად გამოყენებად ჩაითვლება მისი უფლების განხორციელება მარტო იმ მიზნით, რომ ზიანი მიადგეს სხვას (ასე მაგალითად, კანონი მესაკუთრეს უფლებას აძლევს მოჭრას იმ ხის ან ბუჩქის ფესვები, ტოტები, რომლებიც მის ნაკვეთზე გადმოვიდა; თუკი მესაკუთრეს ის არ აყენებს ზიანს, მაგრამ თუ იგი მაინც გამოიყენებს ამ უფლებამოსილებას, ეს მისი მხრიდან უფლების ბოროტად გამოყენება იქნება).
სამოქალაქო კოდექსი აღიარებს სარგებლობის თავისუფლებას. ესკი იმას ნიშნავს, რომ მესაკუთრე თვითონ წყვეტს ისარგებლოს თუ არა საკუთრების ობიექტით. კანონი ითვალისწინებს გამონაკლისებს, როცა შეიძლება დაწესდეს სარგებლობის ან მოვლისა და შენახვის ვალდებულება. მას მაშინ აქვს ადგილი, როცა ნივთის გამოუყენებლობა და მოუვლელობა ხელყოფს საზოგადო ინტერესებს, კერძოდ, როცა საკუთრების ობიექტი განსაკუთრებულ სოციალურ-კულტურულ ფასეულობას წარმოადგენს.
სანივთო სამართალში მნიშვნელოვანი ადგილი უჭირავს სამეზობლო სამართალს. იგი ადრეც არსებობდა, ოღონდ ამ უფლების მომწესრიგებელი ნორმები პირველ რიგში შემონახული იყო ხალხის ტრადიციებში და სხვა სახის ნორმატიულ აქტებში, განსაკუთრებით საადგილმამულო კანონმდებლობაში.
სამეზობლო სამართლის გამოყენებისას სამეზობლო თმენის ვალდებულებასთან ერთად, უნდა გავითვალისწინოთ ამა თუ იმ კუთხეში გაბატონებული წესიც. მთავარია ის, რომ სამეზობლო სამართლებრივი დებულებები დისპოზიციურია და სამეზობლო სამართლებრივ დატვირთვებს აქვს სანივთო სამართლებრივი ხასიათი. მეზობელი მიწის ნაკვეთის ან სხვა უძრავი ქონების მესაკუთრენი, გარდა კანონით გათვალისწინებული უფლებამოვალეობებისა, ვალდებულნი არიან პატივი სცენ ერთმანეთს. მეზობლად მიიჩნევა ყველა ნაკვეთი, ან სხვა უძრავი ქონება, საიდანაც შესაძლოა გამომდინარეობდეს ორმხრივი ზემოქმედება. მიწის ნაკვეთის ან სხვა უძრავი ქონების მესაკუთრეს არ შეუძლია აკრძალოს მეზობელი ნაკვეთიდან თავის ნაკვეთზე გაზის, ორთქლის კვამლის, ხმაურის, სითბოს, რყევების და სხვა მსგავსი ზემოქმედებანი, თუკი ისინი ხელს არ უშლიან მესაკუთრეს თავისი ნაკვეთით სარგებლობაში ან უმნიშვნელოდ ხელყოფენ მის უფლებას.
- რა შემთხვევაში შეუძლია მიწის ნაკვეთის მესაკუთრეს მოითხოვოს მეზობელ ნაკვეთზე ნაგებობის აშენების, ან ექსპლუატაციის აკრძალვა.
- მიწის ნაკვეთის მესაკუთრეს შეუძლია მოითხოვოს მეზობელ ნაკვეთზე ისეთი ნაგებობების აშენების ან ექსპლუატაციის აკრძალვა, რომლებიც დაუშვებლად ხელყოფენ ნაკვეთით სარგებლობის უფლებას და ეს იმთავითვე აშკარაა.
თუ მიწის ნაკვეთს მეზობელი ნაკვეთიდან შენობის ჩამოქცევის საფრთხე ემუქრება, მესაკუთრეს შეუძლია მეზობელს მოსთხოვოს აუცილებელ ღონისძიებათა გატარება ამ საფრთხის თავიდან ასაცილებლად. დაუშვებელია რამდენიმე მიწის ნაკვეთზე გამდინარე და მიწისქვეშა წყლების მიმართულების შეცვლა ან ამ წყლებით მანიპულირება ისე, რომ ამან სხვა მიწის ნაკვეთზე წყლის რაოდენობის შემცირება ან ხარისხის გაუარესება გამოიწვიოს. დაუშვებელია აგრეთვე მდინარეთა ბუნებრივი დინების ხელყოფა.
ასევე მნიშვნელოვანია აუცილებელი გზის გამოყენების საკითხი. უფრო კონკრეტულად, თუ მიწის ნაკვეთს არა აქვს ჯეროვანი გამოყენებისათვის აუცილებელი კავშირი საჯარო გზებთან, ელეტრო, ნავთობის, გაზისა და წყალმომარაგების ქსელთან, მაშინ მესაკუთრეს შეუძლია მოსთხოვოს მეზობელს, რომ მან ითმინოს მისი მიწის ნაკვეთის გამოყენება ამგვარი აუცილებელი კავშირის უზრუნველსაყოფად. იმ მეზობლებს კი, რომელთა ნაკვეთებზეც გადის აუცილებელი გზა ან გაყვანილობა, უნდა მიეცეთ შესაბამისი კომპენსაცია, რომელიც მხარეთა შეთანხმებით შეიძლება ერთჯერადი გადახდით გამოიხატოს.
- გთხოვთ მიპასუხოთ, არის თუ არა კანონით გათვალისწინებული, არ წარმოიშვას აუცილებელი გზის ან გაყვანილობის თმენის ვალდებულება მესაკუთრესა და მეზობელს შორის და თუ არის, რა შემთხვევაში.
- აუცილებელი გზის ან გაყვანილობის თმენის ვალდებულება არ წარმოიშობა, თუკი მიწის ნაკვეთის უკვე არსებული დაკავშირების გაუქმება გამოიწვია მესაკუთრის თვითნებურმა მოქმედებამ. თვითნებურ მოქმედებად ჩაითვლება, მაგალითად , მეზობლის მიერ ხიდის დანგრევა, კედლის აღმართვა, სახლის აშენება, რის გამოც უქმდება აუცილებელი კავშირი საჯარო გზასთან თუ სხვა ობიექტთან.
თუ მიწის ორი ნაკვეთი ერთმანეთისაგან გამიჯნულია ღობით ან საზღვრად გამოყენებული სხვა ნაგებობით, ივარაუდება, რომ მიწის ნაკვეთის მესაკუთრეს აქვს თანაბარი უფლება ისარგებლოს ამ ნაგებობით, თუ ამ ნაგებობის გარეგნული მხარე პირდაპირ მიუთითებს, რომ იგი მხოლოდ ერთ-ერთი მეზობლის საკუთრებაა. მსგავსი ნაგებობის მოვლისა და შენახვის ხარჯები მეზობლებს შორის თანაბრად ნაწილდება.
აღსანიშნავია, რომ ვიდრე ერთ-ერთი მეზობელი დაინტერესებულია ამ სასაზღვრო ნაგებობის არსებობით, დაუშვებელია მისი აღდგენა ან შეცვლა დაინტერესებული მეზობლის თანხმობის გარეშე. სასაზღვრო კედლით სარგებლობის უფლება თითოეულმა მეზობელმა ისე უნდა განახორციელოს, რომ ამით ზიანი არ მიადგეს მეორე მეზობლის შესაბამის უფლებას. ასე მაგალითად კედლით სარგებლობისას დაუშვებელია სარკმლის გაკეთება. სასაზღვრო ნაგებობის არამიზნობრივად გამოყენების შემთხვევაში მეზობელს შეუძლია მოითხოვოს ხელშეკრულების აღკვეთა.
თუ საზღვრად გამოყენებული ნაგებობა ორივე მეზობლის ინტერესებს ემსახურება, მისი აღება და შეცვლა ურთიერთშეთანხმებით უნდა მოხდეს.
ბევრ მკითხველს აინტერესებს, როგორი წესით ხდება საკუთრების შეძენა. მოქმედი კანონიდან გამომდინარე, განვმარტოთ, რომ უძრავი ნივთის შესაძენად აუცილებელია სანოტარო წესით დამოწმებული საბუთი და შემძენის რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში. რეგისტრაციისათვის განცხადების შეტანა შეუძლია როგორც გამსხვისებელს, ისე შემძენს.
- რა იგულისხმება სანოტარო წესით დამოწმებულ საბუთში.
- ასეთი საბუთი შეიძლება იყოს: ნასყიდობის ხელშეკრულება, ჩუქების ხელშეკრულება და გაცვლის ხელშეკრულება. ერთ-ერთი საბუთი, რომელიც საჭიროა უძრავ ნივთზე საკუთრების შესაძენად, შეიძლება იყოს ანდერძი.
მესაკუთრის მიერ თავისი ნივთის განკარგვის უფლება იმასაც გულისხმობს, რომ მას შეუძლია უარი თქვას საკუთრებაზე - მიატოვოს საკუთარი ნივთი. უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების მისატოვებლად აუცილებელია: 1) უფლებამოსილი პირის მიერ განცხადების შეტანა საჯარო რეესტრის სამსახურში; 2) ამ განცხადების რეგისტრირება საჯარო რეესტრში. მიტოვებულ უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლებას იძენს სახელმწიფო. თუ გამსხვისებელი მესაკუთრედაა რეგისტრირებული საჯარო რეესტრში, შემძენს ყოველგვარი სხვა საფუძვლის გარეშე შეუძლია ჩათვალოს, რომ გამსხვისებელი ამ უძრავი ქონების მესაკუთრეა.
მოძრავი ნივთის გადაცემა გულისხმობს ნივთის ჩაბარებას შემძენის პირდაპირ მფლობელობაში, თუმცა ნივთის გადაცემად ითვლება არაპირდაპირი მფლობელობის გადაცემაც. ასეთ შემთხვევაში მესაკუთრე შემძენი ხდება, მაგრამ ნივთი განსაზღვრული დროის განმავლობაში წინა მესაკუთრესთან რჩება. მაგ: ნასყიდობის ხელშეკრულებით მხარეები შეიძლება შეთანხმდნენ, რომ შემძენი ნივთის მესაკუთრე გახდება ხელშეკრულების დადების მომენტიდან, მაგრამ ნივთი განსაზღვრული დროის განმავლობაში დარჩება გამყიდველის მფლობელობაში. ასეთ შემთხვევაში მესაკუთრე (გამყიდველი) პირდაპირი მფლობელია, ხოლო შემძენი (მყიდველი) -არაპირდაპირი.
- როგორ გადაწყდება საკითხი იმ შემთხვევაში, როცა ნივთი გასხვისების დროს , ფაქტობრივად, უკვე შემძენის მფლობელობაში იყო.
- თუ მოხდა ისე, რომ ნივთი მისი გასხვისების ხელშეკრულების დადების მომენტისათვის შემძენის მფლობელობაშია, კანონის თანახმად, იგი გადაცემულად ჩაითვლება ხელშეკრულების დადების მომენტიდან, მაგალითად, თუ პირი შეიძენს დაქირავებულ ნივთს, რომელიც ქირავნობის ხელშეკრულებით მის მფლობელობაში იყო.
კანონით შემძენი შეძენილის მესაკუთრე გახდება, თუ იგი კეთილსინდისიერი შემძენია. შემძენი კეთილსინდისიერად ჩაითვლება იმ შემთხვევაში, თუ მან არ იცოდა და არც შეეძლო სცოდნოდა, რომ ნივთის გამსხვისებელი არ არის მესაკუთრე. წინააღმდეგ შემთხვევაში მის არაკეთილსინდისიერ შემძენად ჩაითვლება.
- რა შემთხვევაში ითვლება მოძრავი ნივთი უპატრონოდ და შეიძლება თუ არა ნებისმიერი პირი გახდეს უპატრონო მოძრავი ნივთის მესაკუთრე.
- ნივთი, რომელსაც მესაკუთრე მიატოვებს საკუთრებაზე უარის თქმის მიზნით, უპატრონო ნივთად ითვლება. უპატრონო მოძრავ ნივთს შეიძლება დაეუფლოს ყოველი პირი და გახდეს მესაკუთრე, მაგრამ ამ წესიდან კანონი ითვალისწინებს გამონაკლისებს. მოძრავ უპატრონო ნივთზე ნებისმიერი პირი ვერ შეიძენს საკუთრების უფლებას, თუ ნივთის მითვისება კანონითაა აკრძალული (მაგ: მიტოვებულია ნარკოტიკული საშუალება, ცეცხლსასროლი იარაღი და სხვა) და ვერც მაშინ, თუ უპატრონო ნივთის მითვისებით ირღვევა იმ პირის უფლებები, რომელსაც ამ ნივთის მითვისების უფლება ჰქონდა.
დაკარგული ნივთის მპოვნელი ვალდებულია ამის შესახებ განუცხადოს ნივთის დამკარგავს, მესაკუთრეს, უფლებამოსილ პირს, ან თუ მათი ვინაობა უცნობია, პოლიციას ან სხვა ადგილობრივ ორგანოს გადასცეს ეს ნივთი. თუ დაკარგული ნივთის მისაღებად უფლებამოსილი პირი არ გამოჩნდა განცხადებიდან ერთი წლის გასვლის შემდეგ, მპოვნელი იძენს საკუთრებას ნაპოვნზე. ეს წესი არ გამოიყენება, ანუ მპოვნელი ვერ გახდება მესაკუთრე, თუნდაც ერთი წლის გასვლის შემდეგ, თუ მპოვნელისათვის ჯერ კიდევ ერთი წლის გასვლამდე გახდა ცნობილი მესაკუთრე, ან პოლიციაში უკვე განცხადებული იყო მესაკუთრის უფლება ნივთზე.
- თუ უფლებამოსილი პირი იბრუნებს დაკარგულ ნივთს, აქვს თუ არა უფლება მპოვნელს მოსთხოვოს მას გარკვეული თანხა საჩუქრად.
- დიახ, კანონის თანახმად ნივთის მპოვნელს აქვს უფლება, უფლებამოსილი პირის მიერ ნივთის დაბრუნების შემთხვევაში მოსთხოვოს მას ჯილდო (საპოვნელი) ნივთის ღირებულების ხუთ პროცენტამდე და ნივთის შენახვის ხარჯების ანაზღაურება (თუ ნივთი მპოვნელთან ინახებოდა).
თუ აღმოჩენილია საგანი, რომელიც ისე დიდხანს იყო დაფლული, რომ შეუძლებელია მისი მესაკუთრის დადგენა (განძი), მაშინ საკუთრება სანახევროდ გადადის აღმომჩენზე და იმ მესაკუთრეზე, რომლის ნივთშიც იქნა განძი ნაპოვნი.
- რა სახის ქონება შეიძლება ჩაითვალოს განძად. არის თუ არა განძი ყოველი დამალული ქონება და პრაქტიკულად, როგორ ნაწილდება იგი აღმოჩენის შემთხვევაში.
- განძად შეიძლება ჩაითვალოს დამალული ფასეულობანი (მიწაში ჩაფლული, კედელში დატანებული, ხის ღრუში ჩამალული და ა.შ.), მაგრამ აქვე გასათვალისწინებელია, რომ ყოველი დამალული ქონება განძად არ ჩაითვლება, - არამედ მხოლოდ ისეთი, რომლის მესაკუთრის დადგენა შეუძლებელია. განძად ითვლება: ოქროსა და ვერცხლის მონეტები, ეროვნული და უცხოური ვალუტა ან სხვა ძვირფასი საგნები, ძვირფასი ქვები, ძვირფასი ლითონის ნაკეთობის ან ჯართის სახით. მაგ: თუ მუშები არხის გაჭრის დროს აღმოაჩენენ განძს, ნახევარი მათ, ხოლო მეორე ნახევარი მიწის მესაკუთრეს ეკუთვნით.
აღსანიშნავია, რომ განსხვავებული კანონით რეგულირდება ის ურთიერთობები, რომლებიც წარმოიშობა ისეთი განძის აღმოჩენისას, რომელიც ისტორიისა და კულტურის ძეგლებს მიეკუთვნება.
სანივთო სამართლებრივ ურთიერთობებთან დაკავშირებულ თქვენთვის საინტერესო დანარჩენ საკითხებზე საუბარს სათაურით, "როგორ გავხდეთ ქონების მესაკუთრე", ჩვენი გაზეთის შემდგომ ნომერში განვაგრძობთ.

დასასრული. დასაწყისი იხ. # 6











კალენდარი
აპრილი  2012
ორშ   
სამ   
ოთხ   
ხუთ   
პარ   
შაბ   
კვ   
 
 
 
 
 
 
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
14
15
16
17
22
23
29
30
 
სტატიების გამოწერა
სახელი
ელ-ფოსტა
 
გაზეთები
ახალი თაობა
11x11
იმედი
ქიზიყი
შირაქი
სტუდენტური ნიუს
სარბიელი
თავისუფალი გაზეთი +
საქართველოს რესპუბლიკა
24 საათი
21-ს ქვევით
24 საათი - ბიზნესი
ლელო
24 საათი - დედაქალაქი
7 დღე
ალიონი
ახალი ეპოქა
ახალი 7 დღე
ახალგაზრდა ივერიელი
არილი
ახალი საქართველო
ალტერნატივა
აფხაზეთის ხმა
აქცენტი
ბანკი პლუს
განახლებული ივერია
გურია - news
დიასპორა
დილის გაზეთი
დრო
დრონი
ეკო-დაიჯესტი
ვეჩერნი ტბილისი
თანამემამულე
თბილისი
თბილისის სიახლენი
ივერია - ექსპრესი
იმერეთის მოამბე
იბერია - სპექტრი
კახეთის კარიბჭე
კახეთის ხმა
კავკასიონი
კვირას
კვირის პალიტრა
კვირის პანორამა
ლანჩხუთი პლუს
ლიტერატურული საქართველო
მეანაბრე
მენორა
მეოცე საუკუნე
მერიდიანი 44
მიწის მესაკუთრე
მწვანეყვავილა
ობშეკავკაზსკაია გაზეტა
ოლიმპი
რეზიუმე
საბანკო ბიულეტენი
საგურამო
საქართველო
საქართველოს ებრაელობა
სპორტის სიახლენი
ხალხის გაზეთი
ხვალინდელი დღე
ქართული
ქომაგი
ქუჯი
ცოცხალი
ჯორჯიან თაიმსი
ჯორჯია თუდეი
ჩვენი მწერლობა
ჩოხატაურის მაცნე
ღია ბოქლომი
ცისკარი
შანსი
2000
რეზონანსი
იმედი
საერთო გაზეთი
ახალი ვერსია
ლიტერატურული გაზეთი
Created by EVENS   2010

მთავარი
ჩვენს შესახებ
რჩეული
კონტაქტი